آیا در محله معتبر زعفرانیه زعفران کشت می شد؟


خیابان زعفرانیه را با آپارتمان های مجلل و خانه های گران قیمت می شناسیم. محله ای پر از مزارع گندم چند دهه پیش ظاهری روستایی داشت. در مورد نام محله زعفرانیه روایات مختلفی وجود دارد. از پرورش گل زعفران تا مزرعه ای به نام زعفران باجی. این داستان ها را در ادامه بخوانید.

شاید باورش سخت باشد که محله امروزی زعفرانیه که به برج ها و بناهای زیبا شهرت دارد، روزگاری آبادی کوچکی بوده که به گندم زارها و مزارع کشاورزی اش شهرت داشته است. یعنی همین چند دهه پیش زعفرانیه یکی از آبادی های کوچک شمال تهران یا شمیران بود که اهالی آن از راه کشاورزی امرار معاش می کردند.

در دهه ۳۰ و ۴۰ شمسی و به ویژه پس از اینکه محله ولی عصر کنونی از جنوب به شمال تهران امتداد یافت و آبادی های شمال تهران یکی یکی به محله هایی در شمال شهر تبدیل شد، ظاهر این محله شهرک زعفرانیه به همراه بناهایش به محله ای زیبا در شمال تهران تبدیل به مدرن و مدرن شده است.

زعفران

از کشت زعفران تا زنی به نام زعفران باجی

کاوش در تاریخ خیابان زعفرانیه بدون در نظر گرفتن نام آن غیر ممکن است. روایات زیادی برای ذکر زعفرانیه مطرح شده است که هر یک شنیده می شود، ولی روایات دیگر را رد می کند; از کشت زعفران در این مرحله از شمیران گرفته تا زنی به نام «زعفران باجی» که مزارع کشاورزی به نام او نامگذاری شده بود.

اولین گزارش مربوط به کشت زعفران در اینجا در دفتر خاطرات سلیمان بهبودی، رئیس دفتر پهلوی اول آمده است. وی در این کتاب به کشت زعفران در این منطقه اشاره کرده و می نویسد: «خیابان پهلوی از جنوب شهر تا شمیران امتداد داشت، جاده ای فرعی از ابتدای سرزمین اسدآباد که نزدیک مرز باغ بود. فردوس قسمت شمالی باغ اسدآباد که تا تپه علی خان امتداد دارد.

هنگام ساخت دروازه برای عبور از جاده جدید به باغ، دروازه زعفرانی رنگی را انتخاب کردند. این دروازه زعفرانی باعث شد که جاده به زعفران معروف شود. از طرفی با کمک شوکت الملک ۵۰ نفر پیاز زعفران در سعد آباد کاشته شد که خوب کار کرد و این کشت زعفران هم نزدیک خیابان زعفرانیه بود که کم کم به زعفرانیه معروف شد.

البته توضیح بهبودی در مورد علت ذکر نام زعفرانیه در هیچ کتاب دیگری یافت نمی شود و توسط مورخان دیگری مانند «منوچهر ستوده» رد شده است.

زعفران

زعفرانی باجی که بود؟

در بررسی بیشتر به نظر منوچهر ستوده به نام زعفرانیه می پردازیم. ستوده درباره علت نامگذاری زعفرانیه نوشته است: «زمین زعفرانیه را محمدشاه به یکی از کنیزانش معروف به زعفرانباجی داد». ظاهراً بازار باجی زعفران نیز توسط این کنیز در محله بازار ساخته شده است.

اما زعفران باجی که می گویند نام شهر زعفرانیه را از او گرفته کیست؟ در کتب تاریخی آمده است که زعفرانباجی در زمان قاجار در امور حرمسرا دخالت داشته است.

زنی که در اواخر عمر آنجا را ترک کرد و با ثروتی که برای خود درست کرد در منطقه فعلی مولوی برای خود بازاری ساخت. وی همچنین زمین کشاورزی را در منطقه فعلی زعفرانیه خریداری کرد. نام زعفران باجی آنقدر روی این زمین ها ماندگار شد که سال ها بعد وقتی جاده ای در وسط این زمین ها ساخته شد به خیابان زعفرانیه معروف شد.

اینکه چرا نام این زن «زعفران باجی» بوده، داستان خودش را دارد. در زمان قاجار به کنیزان خانه های اعیانی «زعفران» می گفتند. آن ها زنانی بودند که یا به خاطر رنگشان و یا به خاطر پوست تیره شان سرنوشتی جز بردگی نداشتند. زعفران باجی که خودش رنج کشید، همیشه به کنیزان عشق می ورزید و به آنها کمک می کرد تا زندگی خود را بسازند.

منبع: همشهری